Görsel Kaynağı: Futurity Breakthrough Tech
(Kaynak: Getty Images)
Araştırmacılar, çürük riski yüksek olan kişileri öngörmek için yapay zekâyı kullanıyor.
Caries Research dergisinde yayımlanan bulgular, diş çürümesi açısından en yüksek risk altında olan nüfus gruplarının, bireysel düzeydeki klinik tanıların ötesinde, daha geniş sağlık sosyal belirleyicilerine dayanarak tespit edilmesine yardımcı olabilir.
“Yapay zekânın ortaya çıkması, küresel çürük yükünü ele almak da dahil olmak üzere, halk sağlığı gözetimi ve risk katmanlandırması için dönüştürücü bir fırsat sunuyor,” diyor NYU Diş Hekimliği Fakültesi’nin epidemoloji ve sağlık tanıtırma bölümü başkanı ve çalışmanın kıdemli yazarı Fernando Neves Hugo.
“Bunlar, kaynakları hedeflemeye ve en fazla yararlanacak belirli gruplara önleyici bakım sunmaya yardımcı olabilecek güçlü araçlardır.”
Diş çürükleri, tüm yaş gruplarında milyarlarca kişiyi etkileyen küresel düzeyde en yaygın sağlık koşuludur. Çürükler, diş bakımına erişim, beslenme ve şeker tüketimi ile su kaynakları gibi, çoğu bireysel değil, nüfus düzeyinde gerçekleşen bir dizi faktör tarafından yönlendiriliyor.
Yapay zekâ algoritmaları, araştırmacılara daha önce tespit edilmesi zor olan örüntüleri bulmak için büyük ve karmaşık veri setlerini analiz etme imkanı veriyor. Hugo ve meslektaşları, Brezilya Sağlık Bakanlığı’nın koordine ettiği ulusal bir epidemoloji çalışması olan Brezilya Ağız Sağlığı Araştırması’ndaki mevcut verilere bir dizi yapay zekâ modeli uyguladı. Odaklanılan veri, 2023 araştırmasına katılan, çocuklar, gençler ve yetişkinler dahil 23.726 kişiye ait verilerdi.
Araştırmaya katılanlar hakkında demografik bilgiler (örneğin yaş, cinsiyet, ırk) ile ağız sağlığı ile bağlantılı olduğu gösterilen sağlık sosyal belirleyicileri, arasında sosyoekonomik faktörler (örneğin zenginlik, hane yoğunluğu, özel diş sigortası durumu, su kaynağı) ve davranışlar (örneğin son diş ziyareti üzerinden geçen süre) yer alıyor. Katılımcılar aynı zamanda diş çürümesinin yaygınlığını ve şiddetini ölçmek için klinik muayenelere tabi tutuluyor.
Geleneksel analizler aracılığıyla araştırmacılar, nüfusun ağız sağlığının sosyoekonomik, yapısal ve davranışsal faktörlerin karmaşık bir etkileşimi yansıttığını buldu. Zenginlik ve hane nüfusu, çürük riskinin en güçlü belirleyicileriydi. Beyaz olmayan nüfuslar tüm yaş gruplarında çürük için daha yüksek risk taşırken, özel diş sigortası ve son diş ziyaretleri çürüğe karşı koruyucu etkiye sahipti. Buna ek olarak su kaynağı da kritik bir rol oynadı: bir analizde, florlu su erişimi olmayan 12 yaşındaki çocukların %62,5’inin çürüğü varken, florlu su sistemine sahip olanlarda gözlemlenen %35,5’in neredeyse iki katıydı.
Araştırmacılar ardından veri setine birkaç makine öğrenmesi algoritması uyguladı ve modellerin farklı faktörlerin göreli katkılarını değerlendirerek yaş grubuna göre çürük riskini ve şiddetini doğru şekilde tahmin edebildiğini buldu.
“Makine öğrenmesini bu çerçeveye entegre etmek, yalnızca çürük riskini tahmin etmekten öteye gider; bu, gelenekölçümlerin sık sık maskelendiği sosyal belirleyiciler arasındaki karmaşıklığı ve çok boyutlu etkileşimleri ele alır,” diyor Hugo. “Makine öğrenmesi yaklaşımımız, topluluk ortalamaları içinde görünmez kalacak şekilde bir risk işareti taşıyan bireyleri belirleyen yüksek çözünürlüklü bir sensör gibi çalışır.”
Araştırmacılar, bulguların Brezilya dışına, diğer orta gelirli ülkelere de uyarlanabileceğini, ancak diş bakımına erişim ve avantajlar gibi yerel faktörlerin diğer ülkelerde çürük riskini açıklayan değişkenleri muhtemelen değiştireceğini belirtiyor.
Daha geniş ölçekte hedefleri, bu yapay zeka destekli yaklaşımı diğer ülkelere özgü faktörlerle tekrarlayarak özel önlem stratejileri geliştirmek. Hugo ve meslektaşları, ABD Verileri’nden, Ulusal Sağlık ve Beslenme Muayene Anketi’nden (NHANES) benzer bir analiz yürütmeye hazır.
“Halk sağlığı ve önleyici müdahaleler hakkında düşünürken, topluluğa karşı hesap verebilir olmalı ve elimizdeki kaynakların en iyi şekilde kullanılmasını sağlamalıyız. Daha hedefe yönelik bir yaklaşım, kaynakları optimize etmemize yardımcı olur—özünde, daha iyi bir getiri elde etmek,” diyor Hugo.
Çalışmaya katılan diğer araştırmacılar Brezilya’daki Santa Maria Federal Üniversitesi ile Brezilya’daki Rio Grande do Sul Federal Üniversitesi’nden gelmektedir.
Kaynak: New York Üniversitesi
İletişimde Kalın. Bültenimize Abone Olun.
Günlük güncellemeleri almak için aşağıya bilgilerinizi girin.
