İki Bölümlü Uzamsal Süreklilik Robotunun Taylor-Fazasız Kesin Trigonometrik Dinamik Modellemesi ve PSO ile Ayarlanmış Adaptif Süper-Dönüş Kontrolü: Bir Simülasyon Çalışması
Kablo ile tahrik edilen sürekli robotların modellenmesi ve kontrolü, uzamsal deformasyonlarının güçlü bir şekilde birbiriyle ilişkili olması ve…
Özet
Kablo ile tahrik edilen sürekli robotların modellenmesi ve kontrolü, uzamsal deformasyonlarının güçlü bir şekilde birbiriyle ilişkili olması ve yapılarına bağlı tendon tahriki nedeniyle zordur. Bu simülasyon çalışması, iki bölümlü bir uzamsal sürekli robot için kontrol odaklı bir dinamik model geliştirmektedir. Bu modelde, parçalı sabit eğrilikli geometri Taylor polinomları yerine kesin sinüs ve kosinüs fonksiyonlarıyla değerlendirilir; bu kesin geometrinin Jakobiyenleri ve eylemsizlik türevleri merkezi sonlu farklar yöntemiyle hesaplanır ve göreli hatasının karmaşık-adım türevlerine kıyasla −10−9’un altında olduğu doğrulanmıştır. q=[θ,ϕ,θ,ϕ]Tq=[θ1,ϕ1,θ2,ϕ2]T genelleştirilmiş koordinatları, hem bükülme açılarının hem de bükülme düzlemlerinin yönelimlerinin dinamik olarak değişmesine olanak tanır. Parçacık sürüsü optimizasyonu ile ayarlanmış adaptif süper-dönüşüm kayma modlu bir denetleyici (PSO-ASTSMC) önerilmiştir ve katı bir Lyapunov fonksiyonu, hızı hesaplanabilir bir lineer-matris-eşitsizliği sınırını sağlayan pertürbasyonlar için kayma değişkenlerinin sonlu zamanda yakınsamasını garanti eder. Simülasyonda PSO-ASTSMC, altı denetleyici (PID, hesaplanmış-torklu PD, SMC, hızlı terminal SMC ve sabit-kazançlı STSMC) arasında iki ayar yörüngesinde (eklem/Kartezyen RMSE 1.628°1.628°/14.328 mm ve 1.918°1.918°/13.631 mm) ve ayarlamada kullanılmayan iki yörüngede birinci sırada yer almış; Kartezyen RMSE’yi benzer RMS çaba seviyesinde %27–51 oranında azaltmıştır. Yirmi bağımsız PSO çalışması bu sonucu tekrarlamış (değişim katsayısı ≤%1.5≤%1.5). İkinci dereceden Taylor genişletilmiş bir modele kıyasla, kesin geometri açık döngü tahmin hatasından yaklaşık 20 mm’yi hiçbir hesaplama maliyeti olmadan ortadan kaldırmıştır. Bir sağlamlık analizi, nominal model üzerinde ayarlanmış kazançlarla, robotun sertliği veya sönümlemesi modelden yaklaşık %10 farklı olduğunda altı denetleyicinin de başarısız olduğunu göstermiştir; çünkü robotun genelleştirilmiş eylemsizliği küçüktür. Yaygın bir belirsizlik duyarlı yeniden ayarlamadan sonra, PSO-ASTSMC, ±%±15’lik sertlik ve sönümleme hatalarına sahip 40 rastgele sistem üzerinde başarısızlık yaşamayan tek denetleyici olmuştur (transiyent sonrası medyan uç hatası 0.59 mm); bunun bedeli ise 500-Hz’lik bir kontrol döngüsü ve ölçüm gürültüsüne duyarlı bir kontrol sinyali olmuştur. Bölüm bazlı kuvvetler, tendon takip kuvvetleri ve tekrarlayan darbelerle yapılan bozulma testleri, yeterli zaman mevcut olduğunda uçta tam toparlanma göstermiştir. Tüm sonuçlar sayısaldir: bildirilen marjlar simüle edilmiştir ve deneysel doğrulama gerektirir.
1 Giriş
Sürekli robotlar, geleneksel döner veya prizmatik zincirlerin yerine sürekli deforme olabilen bir gövde kullanır; bu da manipülatörün dar alanlardan geçmesine ve temas kuvvetini yapısı boyunca dağıtmasına olanak tanır. Mekanik esneklikleri denetim, bakım, minimal invaziv müdahale ve engellerin etrafında manipülasyon için caziptir; ancak aynı esneklik, dinamik tahmin ve geri beslemeli kontrolü olağanüstü zor hale getirir. Rijit bağlantılı bir robotun aksine, bir sürekli manipülatörün benzersiz, düşük boyutlu fiziksel eklem seti yoktur. Bu nedenle, kontrol odaklı bir koordinat sistemi, dağılmış elastik bir gövdenin bir yaklaşımıdır ve ortaya çıkan denetleyicinin kalitesi, hangi geometrik ve mekanik etkilerin korunduğuna büyük ölçüde bağlıdır.
Webster ve Jones (2010), sabit eğrilikli ve parçalı sabit eğrilikli (PCC) kinematiği sistematik olarak ele almış ve kontrol odaklı sürekli robot modellerinde yaygın olarak kullanılan yay-açısı/bükülme düzlemi gösterimini oluşturmuşlardır. Rucker ve Webster (2011), genel tendon yönlendirmesinin ve dış yüklemenin, dağılmış tendon kuvvet çiftlerini temsil edebilen bir mekanik formülasyon gerektirdiğini göstermiş ve böylece neden yalnızca geometrik tanımlamaların yük altında hatalı olabileceğini ortaya koymuşlardır. Godage ve diğerleri (2015), kütle yerleşiminin enerjetik değerlendirmelerden seçildiği verimli bir toplulaştırılmış dinamik temsil geliştirmiş ve indirgenmiş-dereceli dinamiklerin hem hesaplama açısından verimli hem de fiziksel olarak temellendirilmiş olabileceğini göstermiştir. Burgner-Kahrs ve diğerleri (2015), tıbbi uygulamalar için sürekli robotları incelemiş ve model karmaşıklığı, şekil algılama, tahrik ve kapalı döngü kontrolün sıkı bir şekilde bağlantılı tasarım kararları olduğunu vurgulamıştır.
Özellikle ilgili bir indirgenmiş-dereceli katkı Amouri ve diğerleri (2018) tarafından sunulmuştur. Bu çalışma, sabit eğrilik altında kablo ile tahrik edilen sürekli manipülatörler için bir Euler–Lagrange modeli kullanmış, ancak geometrik ifadelerde tekil noktaları önlemek ve sembolik karmaşıklığı azaltmak için açıkça Taylor genişlemesi uygulamıştır; ayrıca incelenen manipülatörü sabit yönelimli bir ortamda formüle etmiş ve klasik bir nokta-nokta PID denetleyicisi kullanmıştır. Bu kararlar o dönemde kompakt bir model elde etmek için makul olsa da, bükülme arttıkça giderek daha önemli hale gelen doğrusal olmayan trigonometrik terimleri ortadan kaldırmakta ve sabit bir bükülme düzlemi, çok bölümlü bir manipülatörün birleşik uzamsal yeniden yönelimini temsil edememektedir. Bu nedenle, mevcut çalışma Amouri ve diğerleri (2018) çalışmasındaki indirgenmiş-dereceli felsefenin bir reddi değildir; aksine, aynı kontrol odaklı avantajı korurken Taylor genişletilmiş geometriyi ve sabit yönelim kısıtlamasını ortadan kaldırmaktadır.
Renda ve diğerleri (2018), parçalı sabit gerinim ile Cosserat-çubuk dinamiklerini diskretleştirerek, PCC’nin temsil edemediği burulma ve kesme etkilerini koruyarak daha genel bir tanıma doğru ilerlemişlerdir. Thuruthel ve diğerleri (2018), yumuşak manipülatörler için kontrol stratejilerini incelemiş ve modelleme belirsizliği ile doğrusal olmayan dinamiklerin yüksek bant genişliğine sahip kontrolün önündeki kalıcı engeller olduğunu belirtmişlerdir. Sadati ve diğerleri (2018), sonsuz boyutlu sürekli durumu Ritz ve Ritz–Galerkin yaklaşımlarıyla indirgemiş ve değişken eğrilikli modellerin gerçek zamanlı gözlem ve kontrol için uygun kalabileceğini göstermişlerdir. Alqumsan A. A. ve diğerleri (2019), Cosserat-çubuk dinamiklerini kullanarak aktüatör doygunluğu ile birlikte sağlam bir kayma modlu denetleyici tasarlamış ve mekanik açısından zengin modellerin doğrusal olmayan sağlam kontrolle entegre edilebileceğini göstermiştir. Alqumsan A. ve diğerleri (2019), bu yönü uyumsuz belirsizlikler için çok-yüzeyli kayma modlu kontrolle genişletmiş ve yalnızca nominal takibi değil, belirsizlik kanallarını açıkça test etmenin önemini vurgulamıştır.
Sürekli dinamiklerin sayısal çözümü de önemli ölçüde ilerlemiştir. Till ve diğerleri (2019), örtük zaman-diskretleştirilmiş Cosserat denklemlerini kullanarak birkaç yumuşak ve sürekli tasarımın gerçek zamanlı ileri dinamiklerini göstermiş ve deneylerle doğruluk–hız dengesini nicelleştirmişlerdir. Oliver-Butler ve diğerleri (2019), önceden belirlenmiş tendon yer değiştirmeleri, tendon gerilmesi, ön gerilim, gevşeklik ve dış yükler altında sürekli robotun sertliğini analiz ederek, tendon uzayındaki davranışın görev uzayındaki hata ile birlikte dikkate alınması gerektiğini pekiştirmişlerdir. Amouri ve diğerleri (2020) daha sonra önceki sabit yönelimli çalışmayı iki dönme serbestlik derecesine sahip uzamsal bir kablo tahrikli robota genelleştirmişlerdir; yine de, Taylor yaklaşımları enerji tabanlı basitleştirmenin bir parçası olarak kalmıştır ve makale, kesin ifadelerin karmaşıklığı nedeniyle basitleştirmeyi açıkça gerekçelendirmiştir. Bu durum faydalı bir metodolojik boşluk yaratmaktadır: kesin sinüs/kosinüs geometrisi sembolik olarak yaklaştırılmak yerine sayısal olarak korunduğunda, bir adi diferansiyel denklem modelinin ne kadar ileri götürülebileceğini sormak hala değerlidir.
Temel Bulgular ve Genel Değerlendirme
Beyanlar
Generatif Yapay Zekâ beyanı
Yazar(lar), bu makalenin oluşturulmasında generatif yapay zekânın kullanılmadığını beyan etmiştir.
Bu makaledeki şekillerin yanında sağlanan herhangi bir alternatif metin (alt metin), Frontiers tarafından yapay zekâ desteğiyle oluşturulmuştur ve yazarlar tarafından mümkün olduğunca incelenmek de dahil olmak üzere doğruluğu sağlamak için makul çabalar gösterilmiştir. Herhangi bir sorun tespit ederseniz, lütfen bizimle iletişime geçin.
Yayıncının notu
Bu makalede ifade edilen tüm iddialar yalnızca yazarlara aittir ve zorunlu olarak bağlı oldukları kuruluşların, yayıncının, editörlerin ve hakemlerin görüşlerini temsil etmez. Bu makalede değerlendirilebilecek herhangi bir ürün veya üreticisi tarafından yapılabilecek herhangi bir iddia, yayıncı tarafından garanti edilmez veya onaylanmaz.
Kısaltmalar
CDCR, kablo tahrikli kontinuum robot; PCC, parçalı sabit eğrilik; PID, oransal-integral-türev; CTC-PD, hesaplanmış torklu oransal-türev; SMC, kayma modu kontrolü; FTSMC, hızlı terminal kayma modu kontrolü; STSMC, süper-dönme kayma modu kontrolü; PSO-ASTSMC, parçacık sürüsüyle optimize edilmiş adaptif süper-dönme kayma modu kontrolü; RMSE, kök-ortalama-kare hata; IAE, integral mutlak hata; RK4, klasik dördüncü dereceden Runge–Kutta.
Özet
Anahtar Kelimeler
adaptif süper-dönme kontrolü, kablo tahrikli robot, kontinuum robot, bozulma reddi, kesin trigonometrik dinamikler, takipçi kuvveti, parçacık sürüsü optimizasyonu, tendon tahriki
Atıf
Djeffal S, Ghoul A, Morakchi MR ve Latreche A (2026) Taylor’sız kesin-trigonometrik dinamik modelleme ve PSO ile ayarlanmış adaptif süper-dönme kontrolü: iki bölümli uzaysal bir kontinuum robot üzerine simülasyon çalışması. Front. Robot. AI 13:1962199. doi: 10.3389/frobt.2026.1962199
Alınma Tarihi
08 Ağustos 2026
Revize Edilme Tarihi
24 Ekim 2026
Kabul Tarihi
26 Ekim 2026
Yayınlanma Tarihi
13 Kasım 2026
13 – 2026
Yang Shi, Yangzhou Üniversitesi, Çin
Yaqi Chu, Çin Bilimler Akademisi (CAS), Çin
Pablo Andres Sari Cedillo, Instituto de Tecnologias Sudamericano Cuenca, Ekvador
© 2026 Djeffal, Ghoul, Morakchi ve Latreche.
Bu, Creative Commons Atıf Lisansı (CC BY) şartları altında dağıtılan açık erişimli bir makaledir. Orijinal yazarların ve telif hakkı sahiplerinin belirtilmesi ve bu dergideki orijinal yayına kabul edilen akademik uygulamalara uygun olarak atıfta bulunulması koşuluyla, diğer platformlarda kullanılması, dağıtılması veya çoğaltılmasına izin verilir. Bu şartlara uymayan hiçbir kullanım, dağıtım veya çoğaltma izni verilmemektedir.
*Yazışma: Abdelhamid Ghoul, abdelhamid.ghoul@associated.ltu.se
Bu makalede ifade edilen tüm iddialar yalnızca yazarlara aittir ve yazarların bağlı olduğu kuruluşların, yayıncının, editörlerin veya değerlendiricilerin görüşlerini yansıtmak zorunda değildir. Bu makalede değerlendirilebilecek herhangi bir ürün veya üreticisi tarafından yapılabilecek herhangi bir iddia, yayıncı tarafından garanti edilmez veya onaylanmaz.


Yorumlar